Gesprek met professor Hannelore Denys, kliniekhoofd oncologie aan het UZ Gent.
 

Wat is de functie van BRCA-genen?
 

“Kanker ontstaat door fouten in ons DNA. Deze foutjes of mutaties zorgen er namelijk voor dat de cellen niet meer goed kunnen functioneren. Ongeveer 10% van de kankers wordt veroorzaakt door erfelijke fouten in ons DNA. De andere 90% wordt veroorzaakt door fouten die ontstaan gedurende ons leven. De BRCA1- en BRCA2-genen spelen een belangrijke rol bij het herstellen van fouten in ons DNA. Er ontstaan immers continu nieuwe fouten in ons erfelijk materiaal (door bijvoorbeeld de zon, roken, chemische stoffen of spontaan) die dus ook continu moeten worden hersteld.”

 

Wat indien men erfelijke mutaties heeft in BRCA1 of BRCA2?
 

“Iedere cel in ons lichaam bestaat voor de helft uit kopieën van genen van onze vader en moeder. Mensen met een erfelijke mutatie in het BRCA1- of BRCA2-gen, hebben dus in iedere cel van hun lichaam dezelfde fout. Dat betekent dat ze een veel groter risico lopen om kanker te krijgen. Indien immers ook het andere BRCA-gen wordt uitgeschakeld door een spontane fout, dan kunnen de foutjes niet meer worden hersteld.”

“Een vrouw met een fout of mutatie in BRCA1 of BRCA2 heeft hierdoor 60 tot 80% kans om tijdens haar leven borstkanker te ontwikkelen. Ook zal ze een sterk verhoogd risico hebben op eierstokkanker. Het kan eveneens lichtjes het risico op pancreaskanker verhogen. Bij mannen die drager zijn van een BRCA2-mutatie kan het dan weer de kans op prostaatkanker vergroten. Niet-erfelijke mutaties kunnen trouwens leiden tot dezelfde types van kanker.”

 

Kunnen screenings een antwoord bieden op erfelijke mutaties?
 

Als een mutatie wordt vastgesteld, dan kan men kiezen voor een strikte opvolging om indien nodig vroegtijdig in te grijpen.

“Wie veel familieleden heeft met borstkanker of eierstokkanker, wordt doorverwezen naar de dienst genetica. Via een bloedtest wordt dan nagegaan of men al dan niet een BRCA-mutatie heeft. Zo kan men het risico beter inschatten. Als een mutatie wordt vastgesteld, dan kan men kiezen voor een strikte opvolging om indien nodig vroegtijdig in te grijpen. Vaak worden ook al meteen preventieve maatregelen voorgesteld (bijvoorbeeld een borstamputatie of verwijdering van de eierstokken) om het risico op kanker drastisch te verlagen.”

“Voor borstkanker bestaan er screeningsmogelijkheden (bijvoorbeeld de NMR-scan), waardoor de ziekte mits een strikte opvolging in een vroegtijdig stadium kan worden vastgesteld en behandeld. Voor eierstokkanker hebben we helaas geen goede screeningsmethodes voorhanden, waardoor we - zeker indien er geen kinderwens meer is - aanraden om de eierstokken preventief te verwijderen.”

 

Welke behandelingsmogelijkheden bestaan er voor patiënten met een BRCA-gemuteerde kanker?
 

“Sinds kort is er een nieuwe generatie van geneesmiddelen voorhanden voor mensen met een BRCA-gemuteerde kanker, namelijk de PARP-inhibitoren of PARP-remmers. Het PARP-enzym speelt immers eveneens een rol bij DNA-herstel. De PARP-remmers blokkeren dat DNA herstel dus.”

“De kankercellen bij BRCA-gemuteerde patiënten hebben al een BRCA dat niet goed werkt. Dat herstelmechanisme is dus al defect - de cel is al kwetsbaar. Door via PARP-remmers ook de herstelfunctie van PARP uit te schakelen, kan de kankercel zich bij schade niet meer herstellen en zal ze afsterven. Het voordeel van deze methode is dat de gezonde cellen, waarbij de BRCA wel nog werkt, hier weinig of geen last van zullen ondervinden. Op deze manier worden de kankercellen dus selectief getroffen.”

Als je veel familieleden hebt met borstkanker of eierstokkanker, kan je het best extra preventieve tests laten uitvoeren.

“Door de ontwikkeling van PARP-inhibitoren hebben we nu een extra behandelingsoptie voor BRCA-gerelateerde tumoren. Hierdoor worden nu bijvoorbeeld alle vrouwen met eierstokkanker geadviseerd om een bloed en/of tumorstaal te laten onderzoeken naar de aanwezigheid van erfelijke of somatische BRCA-mutaties, om zodoende in aanmerking te komen voor een therapie met PARP-remmers.”

 

Welke nieuwe perspectieven kunnen deze PARP-remmers bieden?
 

“Momenteel worden PARP-inhibitoren in België al terugbetaald als aanvullende behandeling voor patiënten met uitgezaaide eierstokkanker die een BRCA-mutatie hebben en die goed gereageerd hebben op chemotherapie. Hierdoor kunnen de meeste patiënten hun ziekte veel langer onder controle houden. Voor borstkanker zijn er ook al positieve studies gepubliceerd, maar helaas is er voor die patiënten voorlopig nog geen terugbetaling. We staan nog maar aan het begin van deze nieuwe behandeloptie. Mogelijk zullen PARP-remmers in de toekomst ook in de eerste lijn kunnen worden gegeven. Er zullen alleszins nog veel nieuwe toepassingen komen.”

“Meer recente studies hebben aangetoond dat PARP-remmers ook kunnen werken bij patiënten die geen BRCA-mutatie hebben, maar op één of andere manier toch een defect hebben in hun DNA-herstelmechanisme. Er wordt dus volop onderzocht welke patiënten nog in aanmerking kunnen komen. BRCA1 en BRCA2 zijn nog maar het topje van de ijsberg. Er zijn tal van andere genen die een rol spelen bij DNA-herstel, en waarbij PARP-remmers dus het verschil kunnen maken indien die genen mutaties vertonen.”